Şaşılık Hangi Belirtilerle Fark Edilebilir?

Şaşılık, çoğu zaman gözlerdeki kaymayla fark edilen bir durum olsa da yalnızca dış görünümle ilgili değildir. Özellikle çocukluk döneminde gözlerin birlikte ve uyumlu çalışamaması, görme sisteminin gelişimini etkileyebilir. Çocuklarda şaşılığa eşlik eden göz tembelliğinin erken dönemde fark edilmesi, görme gelişiminin korunması açısından önem taşır.

Batıgöz Sağlık Grubu Çankaya Şubesi Göz Hastalıkları Uzmanı Op. Dr. Emre Yılmaz, şaşılığın çocuklarda mümkün olduğunca erken değerlendirilmesi gerektiğini belirterek, “Çocukluk döneminde görme sistemi gelişmeye devam eder. Gözlerden birinin sürekli farklı yöne kayması durumunda beyin, o gözden gelen görüntüyü baskılayabilir. Bu süreç zaman içerisinde göz tembelliğine neden olabilir. Bu nedenle gözlerde fark edilen kaymanın yalnızca estetik bir durum olarak değerlendirilmemesi gerekir.” dedi. Şaşılık Nedir? Şaşılık, iki gözün aynı anda aynı noktaya yönelmesini sağlayan göz hizasının bozulmasıdır. Bir göz hedefe bakarken diğer göz içe, dışa, yukarı veya aşağı doğru kayabilir. Kayma sürekli olabileceği gibi yalnızca zaman zaman da ortaya çıkabilir. Şaşılığın çocukluk döneminde daha fazla dikkat gerektirmesinin nedenlerinden biri, görmenin doğumdan itibaren gelişmeye devam eden bir süreç olmasıdır. Gözlerin farklı yönlere baktığı durumlarda beyne birbirinden farklı iki görüntü ulaşabilir. Çocukluk çağında beyin çift görmeyi önlemek amacıyla kayan gözden gelen görüntüyü baskılayabilir. Bu durum uzun süre devam ettiğinde söz konusu gözde görme gelişimi yeterince gerçekleşmeyebilir ve ambliyopi, halk arasında bilinen adıyla göz tembelliği, ortaya çıkabilir. Göz Tembelliği Her Zaman Dışarıdan Fark Edilmeyebilir Op. Dr. Emre Yılmaz, çocukların görme sorunlarını her zaman ifade edemeyebileceğine dikkat çekerek, “Çocuk, bir gözünün diğerinden daha az gördüğünün farkında olmayabilir veya bunu anlatamayabilir. Özellikle diğer göz iyi görüyorsa günlük yaşamını belirgin bir sorun yaşamadan sürdürebilir. Bu nedenle göz tembelliği bazı çocuklarda ancak göz muayenesi sırasında ortaya çıkabilir.” ifadelerini kullandı. Şaşılığa bağlı ambliyopide erken tanının önemi de burada ortaya çıkıyor. Çocukluk döneminde görsel sistemin gelişimi devam ettiği için ambliyopinin erken dönemde belirlenmesi ve nedenine yönelik değerlendirme yapılması önem taşıyor. Tedavinin gecikmesi halinde görme düzeyindeki azalma kalıcı hale gelebiliyor. Şaşılık Hangi Belirtilerle Fark Edilebilir? Gözlerden birinin belirgin biçimde farklı bir yöne kayması şaşılığın en dikkat çekici bulgularından biridir. Bununla birlikte kayma her çocukta sürekli olmayabilir. Özellikle yorgunluk, hastalık veya dikkatin azaldığı dönemlerde zaman zaman ortaya çıkan kaymalar görülebilir. Bazı çocuklarda başı belirli bir yöne çevirerek veya eğerek bakma, bir gözü kapatma ya da kısma gibi davranışlar da gözlerin birlikte çalışmasıyla ilgili bir soruna işaret edebilir. Yetişkinlerde veya sonradan gelişen şaşılıklarda ise çift görme ve göz yorgunluğu gibi yakınmalar daha belirgin olabilir. Op. Dr. Emre Yılmaz, “Ailelerin özellikle sürekli ya da tekrarlayan göz kaymalarını gözlemlemesi önemlidir. Kaymanın zaman zaman ortaya çıkması, değerlendirilmesine gerek olmadığı anlamına gelmez.” dedi. Şaşılık Muayenesinde Neler Değerlendirilir? Şaşılık değerlendirmesinde yalnızca gözlerde kayma olup olmadığına bakılmaz. Ayrıntılı göz muayenesinde gözlerin hizalanması ve hareketleri, kaymanın yönü ve miktarı, her iki gözün görme düzeyi ve kırma kusurları değerlendirilir. Çocuklarda göz tembelliğinin bulunup bulunmadığının belirlenmesi de muayenenin önemli bir bölümünü oluşturur. Bazı şaşılık türleri kırma kusurlarıyla ilişkili olabileceğinden gözlük ihtiyacının belirlenmesi de değerlendirme sürecinin bir parçasıdır. Şaşılığın tipi, başlangıç yaşı, kaymanın sürekli veya aralıklı olması ve eşlik eden göz problemleri izlenecek yaklaşımın belirlenmesinde dikkate alınır. Her Şaşılık Aynı Şekilde Tedavi Edilmez Şaşılıkta tedavi planı yalnızca gözün hangi yöne kaydığına bakılarak belirlenmez. Kaymanın türü ve derecesi, sürekli veya aralıklı olması, hastanın yaşı, kırma kusurunun bulunup bulunmaması, her iki gözün görme düzeyi ve göz tembelliğinin eşlik edip etmemesi birlikte değerlendirilir. Bu nedenle bir hastada gözlükle takip yeterli olabilirken başka bir hastada göz tembelliğine yönelik tedavi veya cerrahi değerlendirme gündeme gelebilir. Hipermetropi gibi bazı kırma kusurları gözlerin odaklanma mekanizmasıyla birlikte içe doğru kaymayı artırabilir. Bu gruptaki hastalarda uygun gözlük kullanımı, kırma kusurunun düzeltilmesinin yanı sıra kaymanın azalmasına veya bazı olgularda gözlerin hizalanmasına katkı sağlayabilir. Ancak her şaşılığın gözlükle düzelmesi beklenmez. Bu nedenle gözlük ihtiyacının ve gözlükle kaymanın ne ölçüde değiştiğinin muayene sırasında değerlendirilmesi gerekir. Şaşılığa göz tembelliğinin eşlik ettiği çocuklarda ise görme gelişimi ayrıca ele alınır. Daha iyi gören gözün belirli sürelerle kapatılması veya bazı durumlarda görmeyi geçici olarak bulanıklaştırmaya yönelik yöntemler, daha az gören gözün kullanılmasını desteklemek amacıyla uygulanabilir. Burada önemli nokta, göz tembelliği tedavisi ile şaşılık tedavisinin aynı şey olmamasıdır. Kapama gibi uygulamalar öncelikle iki göz arasındaki görme düzeyi farkını ve ambliyopiyi hedefler; uygulamanın süresi ve şekli ise çocuğun yaşı ve görme düzeyine göre hekim tarafından planlanır. Bazı şaşılık türlerinde prizmatik camlardan da yararlanılabilir. Prizmalar gözlerin anatomik konumunu değiştirmez; görüntünün gözlere ulaşma yönünü değiştirerek özellikle çift görme şikâyetinin azaltılmasına yardımcı olabilir. Bu nedenle her şaşılık hastası için uygun değildir ve kullanım kararı kaymanın özelliklerine göre verilir. Gözlük veya diğer yöntemlerle yeterli göz hizalanmasının sağlanamadığı ya da şaşılığın özelliklerinin gerektirdiği bazı durumlarda göz kaslarına yönelik cerrahi yöntemler değerlendirilebilir. Şaşılık cerrahisinde göz küresinin kendisine değil, göz hareketlerini sağlayan kaslara müdahale edilir. Kaymanın yönüne ve derecesine göre ilgili kasların etkisinin azaltılması veya artırılması amaçlanarak gözlerin birbirleriyle olan hizasının düzenlenmesi hedeflenir. Cerrahi gereksinimi ve uygulanacak yöntemin kapsamı ayrıntılı şaşılık muayenesindeki ölçümlere göre belirlenir. Tedavinin tek bir yönteme indirgenemeyeceğini belirten Op. Dr. Emre Yılmaz, “Şaşılığın tipi, başlangıç yaşı, kaymanın derecesi ve sürekliliği, kırma kusurları, her iki gözün görme düzeyi ve göz tembelliğinin bulunup bulunmaması tedavi planını etkiler. Bazı çocuklarda önceliğimiz göz tembelliğinin tedavisi olurken bazı hastalarda gözlükle kaymanın değişimini takip edebilir veya cerrahi seçeneğini değerlendirebiliriz. Bu nedenle şaşılık tedavisinin ayrıntılı göz muayenesi ve düzenli takip doğrultusunda hastaya özgü planlanması gerekir.” dedi. Çocuklarda “Büyüyünce Geçer” Düşüncesi Değerlendirmeyi Geciktirebilir Çocuklarda göz kaymasının zamanla kendiliğinden düzeleceğinin düşünülmesi, göz muayenesinin gecikmesine neden olabilir. Özellikle sürekli veya tekrarlayan kaymalarda altta yatan nedenin belirlenmesi ve görme gelişiminin değerlendirilmesi önemlidir. Op. Dr. Emre Yılmaz, “Şaşılık yalnızca gözlerin görünümüyle ilgili bir durum değildir. Çocukluk döneminde gözlerin birlikte çalışması ve her iki gözde görmenin sağlıklı biçimde gelişmesi açısından değerlendirilmesi gerekir. Aileler çocuklarının gözlerinde sürekli ya da zaman zaman ortaya çıkan bir kayma fark ettiğinde göz hastalıkları uzmanı tarafından değerlendirilmesi uygun olacaktır.” dedi.